हल्द्वानीतील ‘शुद्धीकरण’ वादावरून राजकारण तापले; राहुल गांधींची FIRची मागणी, CM धामींचे स्पष्टीकरण
उत्तराखंडमधील हल्द्वानी येथे काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खर्गे यांच्या सभेनंतर कथितरीत्या करण्यात आलेल्या ‘शुद्धीकरण’ विधीवरून राजकीय वाद अधिक चिघळला आहे. या घटनेवरून काँग्रेसने भाजप आणि राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघावर गंभीर आरोप केले असून, लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी संबंधितांविरोधात तातडीने FIR दाखल करण्याची मागणी केली आहे.
8 ऑगस्ट रोजी हल्द्वानी येथील रामलीला मैदानावर मल्लिकार्जुन खर्गे यांची सभा झाली होती. त्यानंतर दोन दिवसांनी त्याच ठिकाणी काही धार्मिक संघटनांकडून हवन आणि कथित ‘शुद्धीकरण’ करण्यात आल्याचे फोटो आणि व्हिडिओ सोशल मीडियावर समोर आले. या घटनेचा संबंध खर्गे यांच्या दलित समाजातील असण्याशी जोडत काँग्रेसने भाजपवर जातीय भेदभावाचा आरोप केला आहे.
राहुल गांधींची SC/ST कायद्यानुसार कारवाईची मागणी
राहुल गांधी यांनी शनिवारी पत्रकार परिषदेत या घटनेवर तीव्र नाराजी व्यक्त केली. खर्गे यांच्या सभेनंतर करण्यात आलेले कथित ‘शुद्धीकरण’ हे दलितांचा आणि संविधानाचा अपमान असल्याचा आरोप त्यांनी केला.
राहुल गांधी यांनी संबंधित व्यक्तींविरोधात अनुसूचित जाती आणि अनुसूचित जमाती (अत्याचार प्रतिबंधक) कायद्यांतर्गत FIR दाखल करण्याची मागणी केली. त्यांच्या मते, अस्पृश्यतेला संविधानाने प्रतिबंध केला असून अशा प्रकारची घटना सामाजिक समानतेच्या मूल्यांवर प्रश्न उपस्थित करते.
काँग्रेसकडून असा दावा करण्यात आला आहे की, घटना घडून काही दिवस उलटूनही अद्याप FIR दाखल झालेली नाही. या मुद्द्यावरून काँग्रेसने उत्तराखंड सरकारवरही निशाणा साधला आहे.
मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामींचे आरोप फेटाळले
या प्रकरणावर उत्तराखंडचे मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी यांनी काँग्रेसचे आरोप फेटाळले आहेत. रामलीला मैदानात करण्यात आलेला धार्मिक विधी कोणत्याही व्यक्तीच्या जात किंवा धर्माशी संबंधित नव्हता, असा दावा त्यांनी केला.
धामी यांच्या म्हणण्यानुसार, सभेच्या ठिकाणी कथित धार्मिक घोषणा करण्यात आल्याने काही धार्मिक संघटनांच्या भावना दुखावल्या. त्यानंतर मैदानाची स्वच्छता करून धार्मिक विधी करण्यात आला. या विधीत भाजपचा कोणताही कार्यकर्ता सहभागी नव्हता, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.
‘जागेची पवित्रता पुनर्स्थापित करण्यासाठी विधी’
या प्रकरणात संबंधित धार्मिक संघटनेच्या पदाधिकाऱ्यांनीही आपली बाजू मांडली आहे. ‘शुद्धीकरण’ विधी हा खर्गे यांना लक्ष्य करण्यासाठी नव्हता, तर मैदानाची स्वच्छता करून धार्मिक कार्यक्रमासाठी जागा तयार करण्याच्या उद्देशाने करण्यात आला, असा दावा संघटनेकडून करण्यात आला आहे.
त्यामुळे या घटनेमागे जातीय भेदभाव होता की धार्मिक कारणांमुळे विधी करण्यात आला, यावरून दोन्ही बाजूंमध्ये आरोप-प्रत्यारोप सुरू आहेत.
काँग्रेस कार्यकर्त्यांचे आंदोलन
या प्रकरणाच्या निषेधार्थ काँग्रेस कार्यकर्त्यांनी देहरादून येथे भाजप प्रदेशाध्यक्ष महेंद्र भट्ट यांच्या सरकारी निवासस्थानाबाहेर आंदोलन केले. काँग्रेसने या घटनेला दलितविरोधी मानसिकतेशी जोडत संबंधितांवर कारवाईची मागणी केली आहे.
काँग्रेसच्या वरिष्ठ नेत्यांनीही या प्रकरणावर तीव्र प्रतिक्रिया दिली आहे. खासदार शशी थरूर यांनी ही घटना केवळ खर्गे यांच्यापुरती मर्यादित नसून देशातील दलित नागरिकांच्या सन्मानाशी संबंधित असल्याचे म्हटले.
जीतन राम मांझींची वेगळी भूमिका
केंद्रीय मंत्री आणि NDA घटक पक्षाचे नेते जीतन राम मांझी यांनी या वादावर प्रतिक्रिया देताना समाजात संकुचित विचारसरणीचे लोक असल्याचे मान्य केले. मात्र, अशा व्यक्तींच्या कृतींचा थेट संबंध RSS, NDA किंवा भाजपशी जोडणे योग्य नसल्याचे त्यांनी म्हटले.
मांझी यांनी यापूर्वी दलित नेत्यांनाही अशा प्रकारच्या भेदभावाचा सामना करावा लागल्याचा उल्लेख करत अशा मानसिकतेचा निषेध केला.
वादाला राष्ट्रीय राजकारणाची किनार
मल्लिकार्जुन खर्गे यांच्या सभेनंतर घडलेल्या कथित ‘शुद्धीकरण’ विधीवरून सुरू झालेला वाद आता उत्तराखंडच्या राजकारणाच्या पलीकडे गेला आहे.
काँग्रेस या घटनेला दलित सन्मान आणि सामाजिक समानतेचा मुद्दा म्हणून मांडत आहे, तर भाजपकडून काँग्रेसवर धार्मिक भावनांचा राजकीय वापर केल्याचा आरोप केला जात आहे.
दरम्यान, या प्रकरणात FIR दाखल होते का आणि प्रशासनाकडून पुढील कोणती कारवाई केली जाते, याकडे आता राजकीय वर्तुळाचे लक्ष लागले आहे.