इंधन दरवाढीचा झटका; जागतिक तणावामुळे पेट्रोल-डिझेल महाग
भारतामध्ये पेट्रोल आणि डिझेलच्या दरात मोठी वाढ झाली असून खासगी इंधन कंपनी Nayara Energy ने पेट्रोलच्या दरात प्रति लिटर ₹5.30 तर डिझेलमध्ये ₹3 पर्यंत वाढ जाहीर केली आहे. मध्यपूर्वेतील वाढता तणाव आणि पुरवठा साखळीतील अडथळ्यांच्या पार्श्वभूमीवर हा निर्णय घेण्यात आला आहे. Strait of Hormuz परिसरातील संभाव्य अडथळ्यांमुळे कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावर परिणाम होण्याची भीती व्यक्त होत आहे.
Nayara Energy ही Rosneft च्या पाठबळावर चालणारी कंपनी असून देशभरात सुमारे 7 हजार पेट्रोल पंपांचे जाळे आहे. वाढत्या खर्चाचा काही भार ग्राहकांवर टाकण्याचा निर्णय कंपनीने घेतला आहे. खासगी कंपन्यांना सरकारी अनुदान मिळत नसल्याने सततच्या तोट्यामुळे दरवाढ करावी लागल्याचे सांगितले जात आहे.
दरवाढीनंतर देशातील अनेक भागांत पेट्रोल पंपांवर गर्दी वाढली असून संभाव्य तुटवड्याच्या भीतीने नागरिकांकडून ‘फुल टँक’ करून घेण्याकडे कल दिसत आहे. एलपीजी तुटवड्याच्या चर्चेमुळेही नागरिकांमध्ये चिंता वाढली आहे. मात्र सरकारने सध्या इंधनाचा कोणताही तुटवडा नसल्याचे स्पष्ट करत नागरिकांना घाबरून साठेबाजी न करण्याचे आवाहन केले आहे.
दरम्यान, Nayara Energy एप्रिलच्या सुरुवातीपासून सुमारे 35 दिवसांसाठी Vadinar Refinery येथील आपली मोठी रिफायनरी देखभालीसाठी बंद ठेवण्याच्या तयारीत आहे. देशातील एकूण रिफायनिंग क्षमतेपैकी सुमारे 8 टक्के क्षमता या काळात बंद राहणार असल्याने पुरवठ्यावर ताण येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. ही रिफायनरी देशातील दुसऱ्या क्रमांकाची मोठी रिफायनरी असून तिची वार्षिक क्षमता सुमारे 20 मिलियन टन आहे.
याचवेळी Iran, Israel आणि United States यांच्यातील वाढत्या तणावामुळे जागतिक तेल व वायू पुरवठ्यावर आधीच दबाव आहे. कच्चे तेल, नैसर्गिक वायू आणि एलपीजी आयातीत घट दिसून येत आहे. अशा परिस्थितीत रिफायनरी बंद राहिल्यास देशांतर्गत बाजारावर अतिरिक्त दबाव निर्माण होऊ शकतो.
कंपनीने सध्या पुरेसा साठा उपलब्ध असल्याचा दावा केला असला तरी तज्ज्ञांच्या मते आयात घट आणि उत्पादनात तात्पुरती कमी यामुळे भविष्यात दरवाढ कायम राहण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. जागतिक बाजारात पेट्रोल, डिझेल आणि एव्हिएशन टर्बाइन फ्यूलचे दर वाढत असताना भारतात दीर्घकाळ दर स्थिर ठेवले गेले होते. मात्र वाढत्या खर्चामुळे कंपन्यांवर आर्थिक ताण वाढत असून दर नियंत्रण कठीण होत आहे.
तज्ज्ञांचे मत आहे की मध्यपूर्वेतील तणाव दीर्घकाळ कायम राहिल्यास आगामी काळात इंधन दरात आणखी वाढ होण्याची शक्यता आहे. सध्या परिस्थिती नियंत्रणात दिसत असली तरी जागतिक घडामोडींवरच बाजाराचे भवितव्य अवलंबून असल्याचे स्पष्ट होत आहे.
केंद्र सरकारवर राहुल गांधींचा निशाणा; परराष्ट्र धोरणावर प्रश्नचिन्ह